Kỹ thuật trồng ba kích tím

Tên khoa học: Morinda officinalis How.

Họ cà phê: Rubiaceae

Tên vị thuốc: Ba kích

Tên gọi khác: Dây ruột gà, ba kích thiên, liên châu ba kích, …

I.Đặc điểm thực vật

  Ba kích là cây sống lâu năm, dạng dây leo cuốn vào giá thể, rễ có thịt dầy, hình trụ tròn, cong queo, thắt thành từngđoạn như ruột gà, được chế biến sử dụng làm thuốc. Thân hình trụ tròn, phân nhánh nhiều.Cành non có lông thô màu nâu khi già nhẵn không lông. Láđơn nguyên, mọc đối chéo chữ thập, có cuống. Lákim nhỏ hợp thànhống màu xám nâu. Phiến lá hình elip thuôn dài, lá non màu tím có lông, lá già màu xanh không lông. Cụm hoa ở nách lá hay đầu cành. Hoa nhỏ màu trắng ngà.Quả khi còn non màu xanh, khi chín màu hồng.

Mùa hoa, quả từ tháng 4 đến tháng 12.

ba_kich

(Mô hình trồng ba kích tím tại Lam Vỹ, Định Hóa, Thái Nguyên – ảnh st)

II.Điều kiện sinh thái

Cây ba kích mọc hoang ở hầu hết các tỉnh miền núi phía bắc Việt Nam như: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Bắc Giang, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Cạn, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Lai Châu, Sơn la, Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa và Nghệ An. Ngoài ra còn cóở Trung Quốc, Ấn Độ, Lào và Triều Tiên.

Cây thíchứng rộng vớiđiều kiện sinh thái. Cây ưu sáng, chịu bóng. Khi cây non là cây ưu bóng, khi trưởng thành là cây ưu sáng. Cây tồn tại và phát triển tốt nhấtởđiều kiện nhiệt độ 22,5 – 23,1°C, chịuđược nhiệt độ tối thấp tuyệt đối -2,8°C và tối cao tuyệt đối là 41,4°C. Độẩm không khí trung bình từ 82-89%. Lượng mưa bình quân năm từ 1420,7-2574,5mm. Ba kíchưu đất feralit đỏ vàng và đất feralit giàu mùn trên núi, đất thịtẩm mát. Cây sinh trưởng sau 5 đến 7 năm mới thu dược liệu, năng suất bình quân 12kg củ tươi/gốc, càng để lâu năm sản lượng càng cao, chất lượng dược liệu càng tốt.

III. Giá trị làm thuốc

  1. Thành phần hóa học

Rễ ba kích có chứa anthraglycosid, đường, nhựa, axit hữu cơ, phytosterol, tinh dầu.Rễ tươi còn có vitamin C.

  1. Bộ phận dùng làm thuốc và công dụng
  2. a) Bộ phận dùng làm thuốc:

Bộ phận dùng là rễ( Radix Morindae )

  1. b) Công dụng:

Theo y học cổ truyền.

  • Ba kích có vị ngọt, hơi cay, tínhấm vào kinh thận. Có tác dụngôn thận dương, mạnh gân cốt, trừ phong thấp.
  • Ba kích có tác dụng tăng khả năng hoạtđộng sinh dục, tăng cường khả năng giao hợp, sức dẻodai. Nhưng không có tác dụng kiểu androgen, không làm thay đổi tinh dịchđồ, tuy vậy vẫn có tác dụngđiều trị vô sinh ở nam giới.
  • Ba kích có tác dụng tăng lực rõ rệt với bệnh nhân tuổi già, suy nhược cơ thể, mệt mỏi, ăn ngủ kém không có biểu hiện của các yếu tố bệnh lí. Ngoài ra còn có tác dụng làm giảm các triệu chứngđau khớp của bệnh nhân đâu khớp dùng ba kích dài ngày.
  • Theo các tài liệu cổ, Ba kích còn chữa dương ủy, di tinh, phong thấp cước khí, gân cốt yếu mềm, lưng gối mỏiđau. Cònđược dùng như vị thuốc bổ não, tinh khí, chữa liệt dương, xuất tinh sớm, di mộng tinh, phụ nữ kinh nguyệt không đều, có thể dùng riêng hay dùng phối hợp.
  • Ở Trung quốc còn dùng Ba kích trong Nhị tiên thang chữa cao huyết áp.

Theo y học hiện đại ( Tác dụng dược lý và lâm sàng ).

  • Ba kích cá tác dụng tăng cường sự dẻodai cho súc vật thí nghiệm qua phương pháp chuột bơi.
  • Có tác dụng chống viêm rõ rệt qua thí nghiệm gây viêm bằng kaolin ở chuột cống trắng.
  • Tăng cường sứcđề kháng của cơ thể với các yếu tốđộc hại.
  • Có tác dụng hạ huyếtáp, LD50 = 193g/kg thể trọng trên chuột nhắt trắng

IV.Kỹ thuật trồng

  1. Chọn vùng trồng

Vùng trung du và miền núi thấp phía Bắc là vùng phân bố tự nhiên của cây Ba kích nên chọn là vùng sản xuất.Đất trồng là đất đồi núi độ cao 600m, tầng đất dày.

  1. Giống và kỹ thuật nhân giống

Ba kích là cây thuốc có thể trồng bằng hạt và bằng hom thân.Trong sản xuất chủ yếu trồng bằng cây giống gieo ươm bằng hạt, chỉ khi thiếu giống, tận dụng giống mới trồng bằng hom thân.

  1. a) Nhân giống bằng hạt:

Quả Ba kích được thu hoạch từ các cây mẹ lâu năm. Chọn quả chắc mẩy, không thối làm giống.Sau khi trà xát lớp vỏ quả, đãi sạch, loại bỏ hạt lép lửng, chỉ chọn những hạt mẩy làm giống.Hạt giống được bảo quản trong kho lạnh.

Có thể gieo ươm hạt giống trực tiếp trên đồng ruộng. Cách tốt nhất là gieo ươm trong thùng cát, lượng hạt càng nhiều thì thùng càng phải lớn hoặc nhiều thùng, cát được làm sạch, khử trùng bằng cách rang hay sấy nóng, để nguội.

Thùng phía dưới để toàn cát, lượng nước thấm trong số cát nàyđạt bão hòa sẽ duy trì độẩm trong thùng lâu hơn.Hạt ba kích khô ngâm nước trong 24h, loại bỏ những hạt nổi và hạt lửng. Hạt vớt lên trộn với cát theo tỷ lệ 1/5, vẩy nước cho đủẩm, rải đều lượng giống trên mặt cát trong thùng, sau đó rải một lớp cát mỏng lên trên, phun nhẹ nước cho đủẩm, đậy kín, để trong điều kiện trong nhà, trong vườnươm có mái che.

Chọn vườnươm  nơi mát mẻ, ít nắng, thoáng và cóđiều kiện theo dõi bảo vệ thường xuyên. Khi hạtủ trong thùng cát bắt đầu mọcrễ , mầm, đổ cát và hạt ra, chon hạtđã mọc mầm cho vào bầu, hạt chưa mọc mầm cho vào thùngủ tiếp. Bầu là túi PE thủng 2 đầu kích thước 15x8cm.

Đất và bầu: Đất thịt vườnươm cuốc lên, đập nhỏ, loại bỏ rễ cây, rễ cỏ và các tạp chất khác, trộn với phân chuồng hoai mụctheo tỷ lệ 3:1, trộn đều đổ đất vào bầu.

Cách thứ hai: Khi hạt trong thùng cát nảy mầm cóđôi lá thứ nhất xèo to và bắt đầu cóđôi lá thứ hai, nhẹ nhàng nhổ từng cây lên và trồng vào bầu.

Sau khi cây mầmđã vào bầu, đem bầu xếp thành luốngở vườnươm.Luống chìm 1/3 bầu để giữ bầu khỏi đổ và giữẩm tốt.Vườnươm phải được vệ sinh sạch sẽ, rào chắn cẩn thận.

Thường xuyên tưới nước giữẩm, làm sạch cỏ dại và phải che nắng cho cây con không đểánh nắng trực tiếp chiếu vào.Chúý chốngúng cho vườnươm triệt để sau cơn mưa và phòng trừ sâu chuột cắn cây con.

Cây con cao 20-30cm bắt đầu vươn ngọnleo, thân mập khỏe, không có dấu hiệu sâu bệnh, làđạt tiêu chuẩn cây giốngđưa ra trồngở ruộng sản xuất.

  1. b) Nhân giống bằng hom:

Chặt thân Ba kích 2-3 tuổi thành các đoạn ngắn, mỗiđoạn có 3-4 mắtđem trồng.Phương pháp này đượcáp dụng phổ biếnở Trung quốc.Ngoài ra ở Trung quốc cong có phương pháp nhân giống bằng rễ.

17012726_1419026904775243_462723169_n

 Thời vụ trồng

            Thời vụ gieo ươm hạt vào tháng 1 hàng năm để mùa xuân năm sau có cây xuất đi trồng, đẩm bảo tỷ lệ cây sống cao, sinh trưởng thuận lợi, dồng thời đỡ tốn công chăm sóc cây con trên diện tích lớn.

  1. Đất trồng và kỹ thuật làm đất

Chọn đất thị nhẹ hoặc đất thịtpha cát tơi xốp có tầng canh tác dày. Đấtẩm mát, cao, tốt nhất là đất feralit giàu mùn.Phát đốt dọn sạch các loại cỏ dại.Đất được cày sâu nhưng không được lật tầng đế cày lên.Đất được càyải từ cuối năm trước.Càyải xong 5-7 ngày, phải bừaải giữẩm cho đất.Đến vụ trồng Ba kích phải bừa lại để đất nhỏ, tơi xốp, nhặt sạch các tạp chất trên ruộng trước khi trồng.

  1. Phân bón và kỹ thuật bón phân

Bón lót: phân chuồng hoai mục 15-20 tấn/ha.

– Bón thúc: Ba năm đầu vào tháng 5 sau khi làm cỏ vun gốc tưới nước phân chuồngpha loãng (3-5 tấn/ha/năm) hoặc nước phân đậmure pha loãng 20% (160kg/ha/năm).

  1. Mật độ, khoảng cách và kỹ thuật trồng
  2. a) Mật độ khoảng cách trồng:

Trồng trên đất canh tác tơi xốp thì hệ rễ Ba kích rất phát triển. Mật độ khoảng cách trồng thường là:

Mật độ 8.500 cây/ha với khoảng cách trồng 1m x 1,2m – 1 cây

Mật độ 10.000 cây/ha với khoảng cách trồng 1m x 1m – 1 cây

  1. b) Kỹ thuật trồng:

Đào hố 30 x 30cm hoặc 30x 40cm, sâu 20cm, đổ 2 – 3kg phân chuồng hoai mục trộn với đất mùn (đất mặt) đầy hố ( không được để hố trũng đọng nước khi mưa làm thối cổ rễ cây khi mưa ). Mỗi hố trồng 1 cây đã xé bầu, lấp đất đầy hố, lèn chặt gốc và tưới nước ngay.Tròng vào ngày trời râm mát càng tốt.

  1. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng

Cây trồng xong, cắm cây che nắng hoặc làm giàn che nắng ngay và tưới nước giữẩm khoảng 7-10 ngày. Tưới cây vào buổi sáng không tưới vào buổi chiều, phát hiện cây chết trồng giặm ngay, mùa xuân năm thứ 2 trồng giặm lần cuối. Hàng năm, làm cỏ, xới xáo, vun gốc cho cây vào tháng 5 và tháng 8.

Khi cây vươn ngọn cần cắm giànleo. Vào cuối năm thứ 2 và đầu năm thứ 3, cắm giàn leo cho từng gốc gồm 3 cọc, mỗi cọc 1,5m cắm theo hình chóp nón cho cây leo tạo bụi lớn vào các năm sau.

  1. Phòng trừ sâu bệnh

Trong hai năm đầu, kiểm tra thường xuyên để diệt trừ kịp thời sâu cắn ngọn và lánon. Từ năm thứ 3, cây đã tạo thành bụi khá lớn, sâu phá hại không đáng kể. Sâu hại thường gặp là rệp làm thui ngọn và lánon, phòng trừ bằng cách rắc tro bếp vào buổi chiều. Cây bị nấm mắt cua làm đốm là thì phun trừ bằng dung dịch boocdo.

Phòng trừ sâu bệnh bằng cách vệ sinh vườn sạch sẽ, thoát nước kịp thời và triệt để sau mưa.

  1. Chế độ luân canh hoặc xen canh

            Ba kích là cây trồng lâu năm, sau 5-6 năm mới khai thác. Nếu sản xuất thâm canh, sau thu hoạch chuyển sang trồng cây khác như sắn, khoai lang, hoài sơn, 2-3 năm sau trồng lại. Có thể trồng xen canh với cây ăn quả hoặc cây công nghiệp dài ngày. Ở Trung quốc người ta thường trồng xen các loại cây như: sắn, gừng, lạc, khoai sọ, … vào ruộng trồng Ba kích.

  1. Thu hoạch, chế biến và bảo quản
  2. Thu hoạch

            Cây trồng sau 5 năm có thể thu hoạch được. Thời vụ thu hoạch vào mùa thu sau khi quả chín. Khi thu hoạch cần đâò rộng, tránh làm xây xát, đứtđoạn rễở nhiều chỗ.

  1. Chế biến

            Củ đào về rửa sạch, loại bỏ rễ con, phơi nắng đến khi phần thịt rễ dẻo lại (2 ngày nắng nhẹ) độ ẩm còn 50%, đập nhẹ hoặc nén nhẹ cho dẹp phần thịt rễ. Khong làm nát hoặc bong phần thịt rễ ra ngoài lõi gỗ, sau đó tiếp tục phơi cho khô hẳn (độ ẩm khoảng 13%) cắt thành đoạn 10-13cm

Củ hình cong queo, có dạng chuỗi hạt, vỏ có màu nâu nhạt, xù xì, có vân cứng.Mặt cắt rễ có mầu tím xám hoặc nâu hồng.Ba kích khô có vị hơi ngọt.

Phương pháp bào chế:

  • Rửa sạch Ba kích sau khi thu hoạch,bỏ lõi. Có thểđồ cho mềmđể bỏ lõi (khi còn nóng). Tháiđoạn vát dài 3 – 4cm. Phơi khô.
  • Ba kích tẩm rượu: Ba kíchđã chuản bịở trên, tẩm rượu, ủ trong 30 phút cho ngấmđều. Sao nhỏ lửa tới khô.
  • Ba kích tẩm muối: Ba kích sau khi bỏ lõi, thái lát. Tẩm ướp nước muối 5% (đủẩm vàđều), ủ 30 phútđến 1 giờ. Sao nhỏ lửađến khi dược liệu có màu vàng. Cũng có khi người ta đun trực tiếp Ba kích với nước muối (tỷ lệ 1kg muối với 10kg Ba kích), đun trong 2 giờ, Ba kích chuyển màuđen làđược, đem phơi khô.
  1. Bảo quản, vận chuyển

            Ba kích được đóng gói trong bao bì tốt, hai lớp.Dược liệu được để trên kệ kê cao khỏi mặt sàn, nơi khô ráo, thoáng mát, luôn được kiểm tra tránh mốc mọt.Nếu phát hiện chớm bị mốc cần phơi khô lại ngay.Lấy bàn chải chải cho sạch, không được rửu bằng nước.Nếu bị mọt có thể hun bảo quản bằng lưu huỳnh.

Mọi chi tiết xin liên hệ:

CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN TÂN BÌNH AN

ĐT: 0982 643 163 hoặc 0888604568

ĐC: Khu 3, Làng Chanh, Tam Quan, Tam Đảo, Vĩnh Phúc

Email: duoclieutanbinhan@gmail.com

Website: duoclieutanbinhan.com

Kỹ thuật trồng ba kích tím
Đánh giá

Tin Liên Quan